Surya

Surya
Surya
	sanskr. सूर्य
Mifologiya	hinduizm
Cinsi	kişi[d]
Anası	Aditi
Digər mədəniyyətlərdə	Helios
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Surya (sanskr. सूर्य, Sūrya^IAST) — Hinduizmdə və Vedizmdə Günəş ilahə.^[2] Ənənəvi vedik panteonda Dyaus Pitarın (Səma atasının) və Aditinin oğlu, adityalar qrupunun əsas nümayəndəsidir.^[3]

Mifologiyada Suryanın qızıldan qolları, bədəni və saçları olduğu təsvir edilir. Onun döyüş arabası Aruṇa tərəfindən idarə olunur və yeddi at (və ya yeddi başlı tək at) tərəfindən çəkilir. Bu yeddi at həftənin günlərini, günəş işığının yeddi rəngini və insan bədənindəki yeddi çakranı ifadə edir.^[4] Suryanın övladları arasında ilahi memar və sənətkar Tvaştar, Yama, Şani və Aşvinlər yer alır.

İkonoqrafiya və təsviri

Məbəd incəsənətində və təsviri sənətdə Surya adətən əlində iki nilufər çiçəyi tutmuş halda, başında parlaq tacla və sinəsində zirehlə təsvir edilir. Digər hind ilahilərindən fərqli olaraq, Suryanın ayaqlarında çox vaxt çəkmələr təsvir olunur ki, bu da onun Mərkəzi Asiya və Şimali Hindistan vasitəsilə gələn qədim günəş kultları ilə əlaqəsini göstərir.^[5]

İbadət və Qayatri Mantra

Hinduizmdə Suryaya ibadət xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Hər səhər günəşin doğması ilə icra olunan "Suryanamaskar" (Günəşə salam) yoqa və ibadət ritualı bilavasitə ona həsr olunmuşdur.

Vedaların ən müqəddəs mantralarından biri hesab edilən Qayatri Mantra da Suryanın səhər təzahürü olan Savitara həsr olunmuşdur:

tat savitur vareṇyaṁ bhargo devasya dhīmahi dhiyo yo naḥ pracodayāt
O ilahi Günəşin (Savitarın) feyzverici işığını təfəkkür edirik; qoy O, bizim zəkamızı doğru yola yönəltsin.
— Riqveda (III, 62.10)^[6]

Məşhur Surya məbədləri

Hindistanda Suryaya həsr olunmuş bir çox tarixi məbəd mövcuddur. Bunlardan ən məşhurları:

Konark Günəş Məbədi (Orissa): XIII əsrə aid olan bu məbəd UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısındadır və nəhəng döyüş arabası formasında tikilmişdir.^[7]
Modxera Günəş Məbədi (Qücərat): XI əsrdə Çalukya sülaləsi tərəfindən inşa edilmiş möhtəşəm arxitektura abidəsidir.
Martand Günəş Məbədi (Kəşmir): VIII əsrə aid, hazırda dağıntıları qalan qədim günəş məbədi.

İstinadlar

1 2 3 Encyclopedia of Ancient Deities (ing.). 1 Jefferson: McFarland & Company, 2000. P. 444. 597 p. ISBN 0-7864-0317-9
↑ Wilkins, W. J. Hindu Mythology, Vedic and Puranic (ingilis). Kessinger Publishing. 2003. 29–33. ISBN 978-0-7661-8881-5.
↑ Jamison, Stephanie W.; Brereton, Joel P. The Rigveda: The Earliest Religious Poetry of India (ingilis). Oxford University Press. 2014. 45–48. ISBN 978-0-19-937018-4.
↑ Dhallapiccola, Anna L. Dictionary of Hindu Lore and Legend (ingilis). Thames & Hudson. 2002. ISBN 978-0-500-51088-9.
↑ Rao, T. A. Gopinatha. Elements of Hindu Iconography (ingilis). Madras: Law Printing House. 1914. 299–305.
↑ Staal, Frits. Discovering the Vedas: Origins, Mantras, Rituals, Insights (ingilis). Penguin Books India. 2008. 78–82. ISBN 978-0-14-309986-4.
↑ "Sun Temple, Konârak". UNESCO World Heritage Centre (ingilis). 14 mart 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 iyul 2026.

Ədəbiyyat siyahısı

Dalal, Roshen. Hinduism: An Alphabetical Guide. Penguin Books India. 2010. ISBN 978-0143414216.

Əlavə ədəbiyyat siyahısı

Pingree, David. "The Mesopotamian origin of early Indian mathematical astronomy". Journal for the History of Astronomy. SAGE. 4 (1). 1973: 1–12. Bibcode:1973JHA.....4....1P. doi:10.1177/002182867300400102.

Pingree, David. Jyotihśāstra : Astral and Mathematical Literature. Otto Harrassowitz. 1981. ISBN 978-3447021654.

Ohashi, Yukio. Johannes Andersen (redaktor). Highlights of Astronomy. 11‑B. Springer Science. 1999. ISBN 978-0-7923-5556-4.

Xarici keçidlər

Vikianbarda Surya ilə əlaqəli mediafayllar var.

"An ancient hymn to Surya". Hymns from the Rig Veda.

Sahu, R.K. "Sun worship in Odisha" (PDF). Orissa Review. Government of the State of Odisha, India. 2012.

Sahu, R.K. "Iconography of Surya in the temple art of Orissa" (PDF). Orissa Review. Government of the State of Odisha, India. 2011.

[_0cc0792d361197f5-1] 1 2 3 Encyclopedia of Ancient Deities (ing.). 1 Jefferson: McFarland & Company, 2000. P. 444. 597 p. ISBN 0-7864-0317-9

[2] Wilkins, W. J. Hindu Mythology, Vedic and Puranic (ingilis). Kessinger Publishing. 2003. 29–33. ISBN 978-0-7661-8881-5.

[3] Jamison, Stephanie W.; Brereton, Joel P. The Rigveda: The Earliest Religious Poetry of India (ingilis). Oxford University Press. 2014. 45–48. ISBN 978-0-19-937018-4.

[4] Dhallapiccola, Anna L. Dictionary of Hindu Lore and Legend (ingilis). Thames & Hudson. 2002. ISBN 978-0-500-51088-9.

[5] Rao, T. A. Gopinatha. Elements of Hindu Iconography (ingilis). Madras: Law Printing House. 1914. 299–305.

[6] Staal, Frits. Discovering the Vedas: Origins, Mantras, Rituals, Insights (ingilis). Penguin Books India. 2008. 78–82. ISBN 978-0-14-309986-4.

[7] "Sun Temple, Konârak". UNESCO World Heritage Centre (ingilis). 14 mart 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 iyul 2026.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

Lüğətlər və ensiklopediyalar	Böyük katalan · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Universalis
Normativ yoxlama	GND: 119054809 · LCCN: n2017066130 · VIAF: 263831686 · WorldCat VIAF: 263831686