close
Przejdź do zawartości

Rewolucja w Mongolii w 1990 roku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Rewolucja w Mongolii (1990))
Image
Pierwsze publiczne demonstracje na placu Suche Batora w 1989 roku

Rewolucja w Mongolii w 1990 roku, zwana też rewolucją demokratyczną (mong. Ардчилсан хувьсгал) – pokojowa rewolucja w Mongolskiej Republice Ludowej, która rozpoczęła się serią wieców i demonstracji w Ułan Bator, a zakończyła się dymisją rządu Mongolskiej Partii Ludowej (MPL), wprowadzeniem demokratycznych wyborów i przyjęciem nowej konstytucji. W trakcie wydarzeń nikt nie został zabity, ranny ani aresztowany.

Kontekst

[edytuj | edytuj kod]

Mongolska Partia Ludowa doszła do władzy w kraju w 1921 roku podczas rewolucji ludowej będącej echem rosyjskiej wojny domowej[1]. Przez kolejne dekady polityczna zagraniczna i gospodarka Mongolii pozostawały w ścisłym związku z ZSRR i Radą Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG). Po rezygnacji Jumdżaagijna Cedenbala ze stanowiska Sekretarza Generalnego Komitetu Centralnego MPL w 1984 roku i mianowaniu Dżambyna Batmöncha rozpoczęły się reformy gospodarcze wzorowane na tych przeprowadzonych wówczas w Związku Radzieckim[2].

Przebieg wydarzeń

[edytuj | edytuj kod]

Protesty

[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze publiczne protesty rozpoczęły się 10 grudnia 1989 roku w Ułan Bator, naprzeciwko Pałacu Młodzieży, kiedy to Cachiagijn Elbegdordż ogłosił powstanie Mongolskiej Unii Demokratycznej[3][4]. Demonstranci wezwali rząd do kontynuowania polityki zapożyczonej od Michaiła Gorbaczowa oraz do przeprowadzenia wyborów wielopartyjnych[2]. Demokraci byli kierowani przez Sanżaasurengijna Zoriga, Erdenijna Bat-Uuła, Bat-Erdenijna Batbajar i Cachiagijna Elbegdordża. Do 14 stycznia 1990 roku protestujący, których liczba wzrosła z początkowych dwustu do tysiąca, zorganizowali demonstrację przed Muzeum Lenina w Ułan Bator, a następnie, 21 stycznia, na placu Suche Batora[2][5]. Przez kilka miesięcy, aż do marca, aktywiści kontynuowali organizację demonstracji, strajków głodowych oraz strajków nauczycieli, studentów i robotników[6]. Poparcie dla ich idei rosło zarówno w stolicy, jak i wśród ludności wiejskiej[7][8][9].

Reformy

[edytuj | edytuj kod]

7 marca na placu Suche Batora zorganizowano strajk głodowy, w którym wzięły udział tysiące osób. Biuro Polityczne MPL rozpoczęło negocjacje z liderami ruchu demokratycznego[10]. 9 marca premier Batmönch rozwiązał Biuro Polityczne i podał się do dymisji[11][12][13][14]. Następnie ogłoszono, że w lipcu odbędą się pierwsze w Mongolii wybory wielopartyjne[2][6]. Demonstracje odbywały się również w przemysłowych ośrodkach kraju: Erdenecie, Darchanie i Mörönie[15].

Po ogłoszeniu wyników wyborów MPL utrzymała większość w parlamencie. Największe poparcie partia rządząca uzyskała w regionach rolniczych. Partia zdobyła 357 mandatów w Wielkim Churale i 31 (spośród 51) w Małym Churału[16].

Image
Punsalmaagijn Oczirbat, pierwszy prezydent Mongolii, ratyfikujący nową konstytucję ubrany w tradycyjny strój mongolski, 13 stycznia 1992

Niemniej jednak reformy demokratyczne były kontynuowane; 12 lutego 1992 roku przyjęto nową konstytucję, która gwarantowała przejście mongolskiej gospodarki na zasady wolnego rynku. Reformy gospodarcze, które zbiegły się w czasie z zaprzestaniem radzieckich inwestycji w kraju, przeprowadzono w trudnych warunkach masowego zamykania przedsiębiorstw i rosnącej inflacji[17].

Pierwszym prezydentem Mongolii spoza MPL był Punsalmaagijn Oczirbat, który ubiegał się o drugą kadencję jako kandydat opozycji w wyborach w 1993 roku, a nie jako kandydat MPL.

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ The Constitutions of the Communist World. William B. Simons (red.). BRILL, 1980, s. 256. ISBN 90-286-0070-1. (ang.).
  2. 1 2 3 4 Christopher Kaplonski: Truth, History, and Politics in Mongolia: The Memory of Heroes. Psychology Press, 2004, s. 51, 56, 60, 64–65, 67, 80–82. ISBN 1-134-39673-2. (ang.).
  3. ↑ Г.Дарь: Ардчиллын өдрүүдийг тэмдэглэнэ. news.mn, 2011-12-05. [dostęp 2026-04-25]. (mong.).
  4. ↑ Tsakhia Elbegdorj. cdmongolia.mn. [dostęp 2026-04-25]. (ang.).
  5. ↑ Mark Fineman: Mongolia Reform Group Marches to Rock Anthem. Los Angeles Times, 1990-01-24. [dostęp 2026-04-25]. (ang.).
  6. 1 2 Parliaments in Asia. Nizam U. Ahmed, Philip Norton (red.). London: Frank Cass & Co.Ltd, 1999, s. 143. ISBN 0-7146-4951-1. (ang.).
  7. ↑ Baabar: Democratic Revolution and Its Terrible Explanations. baabar.mn, 2009-11-16. [dostęp 2026-04-25]. (mong.).
  8. ↑ Democracy’s Hero: Tsakhiagiin Elbegdorj. The International Republican Institute, 2011-07-21. [dostęp 2026-04-25].
  9. ↑ Mongolia Celebrates 20th Anniversary of Democratic Revolution. The International Republican Institute, 2009-12-11. [dostęp 2026-04-25]. (ang.).
  10. ↑ Kathy Wilhelm: Mongolian Politburo resigns en masse. The Free Lance Star. 1990-03-12. [dostęp 2026-04-25]. (ang.).
  11. ↑ Entire Mongolian Politburo resigns. Lawrence Journal-World, 1990-03-12. [dostęp 2026-04-25]. (ang.).
  12. ↑ С.Отгон: Монголын ардчилсан хувьсгал гэж юу байв аа?. dorgio.mn, 2013-03-13. [dostęp 2026-04-25]. (mong.).
  13. ↑ Б.Энхтуул, Р.Оюун: Ж.Батмөнх агсны гэргий А.Даариймаа: Хань минь багшийнхаа ажлыг хийж байсан бол өнөөдөр амьд сэрүүн байх байлаа. bolod.mn, 2011-04-18. [dostęp 2026-04-25]. (ang.).
  14. ↑ Tsakhia Elbegdorj: The Footstep of Truth is White book „Speech of Ulaan Od newspaper’s correspondent Elbegdorj at Young Artists’ Second National Congress”. Ulaanbaatar: Hiimori, 1999, s. 15. ISBN 99929-74-01-X. (ang.).
  15. ↑ Morris Rossabi: Modern Mongolia: From Khans to Commissars to Capitalists. University of California Press, 2005, s. 1–28. ISBN 0-520-24419-2. (ang.).
  16. ↑ Peter Staisch, Werner M. Prohl: Dschingis Khan lächelt. Bonn: 1998, s. 38ff. (niem.).
  17. ↑ Concise historical album of the Mongolian Democratic Union. S. Amarsanaa, S. Mainbayar (red.). 2009, s. 3–5, 10, 33–35, 44, 47, 51–56, 58, 66. (ang.).
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rewolucja_w_Mongolii_w_1990_roku&oldid=79672074”