close
مواد ڏانھن هلو

چلي

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
چلي جي جمهوريا
Republic of Chile

República de Chile (اسپيني)
Flag of Chile
{{{coat_alt}}}
جھنڊو نِسبتي نشان
شُعار: 'Por la razón o la fuerza
("منطق سان يا طاقت سان")
ترانو: Himno Nacional de Chile

("چلي جو قومي ترانو")

چلي جو علائقو ڳاڙهو سائي ۾؛ ھلڪي سائي ۾ دعوي ڪئي پر غير ڪنٽرول علائقو
چلي جو علائقو ڳاڙهو سائي ۾؛ ھلڪي سائي ۾ دعوي ڪئي پر غير ڪنٽرول علائقو
گادي جو هنڌسانٽياگو
33°26′S 70°40′W / 33.433°S 70.667°W / -33.433; -70.667
سڀ کان وڏو شهرراڄڌاني شهر
دفتري ٻوليوناسپيني
قومي ٻولياسپيني
مذهب (2018ع)
  • 78٪ عيسائيت
    • 21٪ ڪوبه مذهب ناهي
    • 1٪ ٻيا
مقامي آباديچليئن
حڪومتگڏيل صدارتي جمهوريا
• سينيٽ جو صدر
جبريل بورڪ
• صدر
جوآن انتونيو ڪولوما
• چيمبر آف ڊپٽيز جو صدر
ريڪاردو سيفونتيس
• سپريم ڪورٽ جو صدر
جوان فوئنتس بيلمار
مقننه نيشنل ڪانگريس
سينيٽ
چيمبر آف ڊپٽيز
آزادي اسپين کان آزادي
• حڪومتي جنتا
18 سيپٽمبر 1810ع
• اعلان ڪيو ويو
. 12 فيبروري 1818ع
• سڃاتل
25 اپريل 1844ع
• موجوده آئين
11 مارچ 1981ع
پکيڙ
• جملي
756,101.96[1][2] چورس ڪلوميٽر (291,932.60 چورس ميل) (37هون)
• پاڻي (%)
2.1 (as of 2015)[3]
آبادي
• 2023ع اندازو
1,96,29,588[4] (65هون)
•  گھاٽائي
24/km2 (62.2/sq mi) (198هون)
جِي ڊي پي (مساوي قوت خريد )2023ع لڳ ڀڳ
• ڪل
597.520 بلين آمريڪي ڊالر[5] (45هون)
• في سيڪڙو
29,934 آمريڪي ڊالر[5] (64هون)
جِي. ڊي. پي  (رڳو نالي ۾ )2023ع لڳ ڀڳ
• ڪل
344.400 بلين آمريڪي ڊالر[5] (45هون)
• في سيڪڙو
17,253 آمريڪي ڊالر[5] (62هون)
جِينِي (2021ع)Negative increase 46[6]
اعلیٰ
ايڇ ڊي آء (2022)Increase 0.860[7]
انتهائي اعلیٰ · 44th
ڪرنسيChilean peso (CLP)
معياري وقتCLT and EASTc (متناسق عالمي وقت−4 and −6)
 (متناسق عالمي وقت -3 and −5)
April to September
ڊرائيونگ جو پاسوright
ڊائلنگ ڪوڊ+56
انٽرنيٽ ڊومين.cl
  1. Legislature is based in Valparaíso.
  2. Includes Easter Island and Isla Salas y Gómez; does not include 1,250,000 چورس ڪلوميٽر (480,000 چورس ميل) of territory claimed in Antarctica.

چلي (Chile)، سرڪاري طور تي چلي جي جمهوريا (Republica De Chile)، اولهه ڏکڻ آمريڪا ۾ هڪ ملڪ آهي. اهو دنيا جو ڏاکڻين ملڪ آهي ۽ انٽارڪيڪا جي ويجهو آهي، انڊیز جبل ۽ پئسفڪ سمنڊ جي وچ ۾ زمين جي هڪ تنگ پٽي سان پکڙيل آهي. 7,56,102 چورس ڪلوميٽر (2,91,933 چورس ميل) جي ايراضيءَ سان [2] ۽ سال 2017ع تائين هڪ ڪروڙ 75 لک (17.5 ملين) جي آبادي سان،[8] چلي جون سرحدون اتر ۾ پيرو، اتر اوڀر ۾ بوليويا ۽ ارجنٽائن سان ملن ٿيون. اوڀر ۾، ۽ ڏکڻ ڏانهن ڊريڪ آبی گذرگاھہ (Drake Passage) آهي. ملڪ ڪيترن ئي پئسفڪ ٻيٽن تي پڻ ڪنٽرول ڪري ٿو، جن ۾ جوآن فرنانڊيز، اسلا سالاس يو گومیز، ڊيسون ٽوراڊاس ۽ ايسٽر ٻيٽ شامل آهن ۽ انٽارڪيڪا جي اٽڪل 12,50,000 چورس ڪلوميٽر (4,80,000 چورس ميل) کي چلي جي انٽارڪٽڪ ٽريٽري طور دعويٰ ڪري ٿو. چلي جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر سانٽياگو آهي ۽ قومي ٻولي اسپينش آهي.

اسپين 16ھین صدي جي وچ ڌاري علائقي کي فتح ڪيو ۽ نوآبادي ڪئي، انڪا (Inca) راڄ کي تبديل ڪيو، پر آزاد ماپوچی (Mapuche) ماڻهن کي فتح ڪرڻ ۾ ناڪام ٿيو، جيڪي هاڻي ڏکڻ۔مرڪزي چلي ۾ آباد آھن. چلي سال 1818ع ۾ اسپين کان آزاديءَ جي اعلان کان پوءِ سال 1830ع ۾ نسبتاً مستحڪم آمرانه جمهوريه طور اڀري آيو. 19هين صديءَ جی دوران، چلي اهم معاشي ۽ علائقائي ترقيءَ جو تجربو ڪيو، سال 1880ع واري ڏهاڪي ۾ ماپوچي جي مزاحمت جو خاتمو ڪيو ۽ پئسفڪ جي جنگ (1879-1883) ۾ پيرو ۽ بوليويا کي شڪست ڏئي پنهنجي موجوده اترين علائقي کي حاصل ڪيو. 20ھین صدي عيسويءَ ۾، سال 1970ع جي ڏهاڪي تائين، چلي ۾ جمهوري عمل جاری رھيو[9][10] ۽ آباديءَ ۾ تيزيءَ سان واڌ ۽ شهري ٿيڻ جو تجربو ٿيو، [11] جڏهن ته پنهنجي معيشت کي سهارو ڏيڻ لاءِ تانبا جي مائننگ مان برآمدات تي وڌيڪ انحصار ڪيو.[12] [13] 1960ع ۽ 1970ع واري ڏهاڪي دوران، ملڪ سخت کاٻي۔ساڄي سياسي پولرائزيشن ۽ انتشار جو نشانو بڻيو، جنهن جي نتيجي ۾ سال 1973ع ۾ چلي جي بغاوت ٿي، جنهن سلواڊور آلندي جي جمهوري طور تي چونڊيل کاٻي ڌر جي حڪومت جو تختو اونڌو ڪيو. ان کانپوءِ آگسٽو پنوشي جي 16 سالن جي ساڄي ڌر جي فوجي آمريت هئي، جنهن جي نتيجي ۾ 3,000 کان وڌيڪ ماٹھو مرجی ویا يا گم ٿي ويا.[14] پنوشي جي حڪومت سال 1990ع ۾ ختم ٿي وئي، سال 1988ع ۾ ريفرينڊم جي پٺيان، ۽ هڪ مرڪز۔کاٻي اتحاد پاران ڪامياب ٿي ويو، جيڪو سال 2010ع تائين حڪومت ڪيو.

چلي هڪ اعلي آمدني واری معيشت آهي ۽ ڏکڻ آمريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ اقتصادي ۽ سماجي طور تي مستحڪم قومن مان هڪ آهي. [15] لاطيني آمريڪا جي مقابلي ۾، في کس آمدني، گلوبلائيزيشن، امن، ۽ اقتصادي آزادي ۾. چلي پڻ رياست جي استحڪام ۽ جمهوري ترقي جي لحاظ کان علائقي ۾ سٺو ڪم ڪري ٿو، ۽ صرف ڪئناڊا جي پٺيان، آمريڪا ۾ ٻئين گھٽ قتل جي شرح تي فخر ڪري ٿو.[16] چلي گڏيل قومن، لاطيني آمريڪي ۽ ڪيريبين رياستن جي ڪميونٽي (سي ايل اي سي)، ۽ پئسفڪ الائنس جو هڪ باني ميمبر آهي، ۽ 2010 ۾ او ای سی ڈی OECD ۾ شامل ٿيو.

نالو

[سنواريو]

هـن مـلڪ تـي هـيءُ نـالـو Tchili تان کنيل آهي، جـنـهـن جـي مـعـنيٰ برف (Snow) آهي.

پکيڙ

[سنواريو]

چلي ڏکڻ آمريڪا جو ملڪ آهي. هن جي اتر ۾ پيرو، اوڀر ۾ بوليويا ۽ ارجنٽينا، ڏکڻ ۽ اولهه ۾ پئسفڪ سمنڊ آهن. چلي پئسفڪ سمنڊ جي ڏکڻ اولاهين ڪناري تي واقع آهي. چلي دنيا جو سڀ کان سنهڙو ۽ ڊگھو ملڪ آهي. چليءَ جي پکيڙ 756626 چورس ڪلوميٽر (292058 چورس ميل) ۽ آبادي هڪ ڪروڙ 60 لکن جي لڳ ڀڳ آهي. چليءَ جي گاديءَ جو هنڌ سانتياگو (Santiago) آهي ۽ هتي جو سڀ کان مٿانهون هنڌ ’اوجوس ڊل سلاڊو’ (بلندي: 6870 ميٽر) آهي.

ٻولي

[سنواريو]

چليءَ جي سرڪاري ٻولي اسپيني آهي.

وسيلا

[سنواريو]
Image
چلي ملڪ جو جھنڊو
Image
دنيا جي نقشي تي چلي ملڪ
Ketnepen Shile
Image
Atakama
Image

هتان جي مکيه زرعي پيداوار ۾ ڪڻڪ، بصر، ٻج، پٽاٽا، ميوا، مڪئي، انگور، زيتون، جَوَ، صوف، آڙو اچي وڃن ٿا. هتي جي مکيه صنعتن ۾ مڇيءَ جي پيڪنگ، ڪاٺ جون شيون، لوهه، ڪاغذ، مشينري، ڪيميائي شيون، ڪپڙو اڻڻ شامل آهن.

موسم

[سنواريو]

هتان جي موسم خط استوا جي ويجھو آهي، ان ڪري هن جو اتريون علائقو ڏاڍو گرم ۽ ڏاکڻيون حصو ٿڌو آهي. چلي هڪ آزاد جمهوريه آهي، جتي صدارتي طرز جي حڪومت قائم آهي.

آزادي

[سنواريو]

هن ملڪ جي آزاديءَ جو ڏهاڙو 12 فبروري 1818ع آهي ۽ هن تي گڏيل قومن جي اداري (UNO) ۾ 24 آڪٽوبر 1945ع کان ميمبرشپ حاصل آهي.[17]


حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "Compendio estadístico 2006" (PDF). Instituto Nacional de Estadísticas. October 2006. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 9 October 2022 تي محفوظ ڪيل. 29 November 2007 تي حاصل ڪيل.
  2. 1 2 "Chile country profile". BBC News. 17 October 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 April 2023 تي محفوظ ڪيل. 17 October 2023 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ "Surface water and surface water change". Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 11 October 2020 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ "Our World in Data". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 January 2024 تي محفوظ ڪيل. 11 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  5. 1 2 3 4 "World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Chile)". International Monetary Fund. 10 October 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 November 2023 تي محفوظ ڪيل. 12 October 2023 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "Inequality – Income inequality". OECD. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 25 July 2021 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ "Human Development Report 2023/24" (PDF) (انگريزي ۾). United Nations Development Programme. 13 March 2024. ص. 288. 13 March 2024 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ "Resutados Censo 2017" (PDF). National Statistics Institute. 1 January 2018. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 9 October 2022 تي محفوظ ڪيل. 18 January 2017 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ "Elecciones, sufragio y democracia en Chile (1810–2012)". Memoria Chilena (Spanish ۾). National Library of Chile. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 June 2021 تي محفوظ ڪيل. 20 June 2021 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو)
  10. ↑ "Sufragio femenino universal". Memoria Chilena (Spanish ۾). National Library of Chile. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 June 2021 تي محفوظ ڪيل. 20 June 2021 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو)
  11. ↑ "Desarrollo y dinámica de la población en el siglo XX". Memoria Chilena (Spanish ۾). National Library of Chile. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 July 2021 تي محفوظ ڪيل. 20 June 2021 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو)
  12. ↑ Salazar, Gabriel; Pinto, Julio (2002). Historia contemporánea de Chile III. La economía: mercados empresarios y trabajadores. LOM Ediciones. سانچو:ISBN?. Pages 124–125.
  13. ↑ Villalobos, Sergio; Silva, Osvaldo; Silva, Fernando; Estelle, Patricio (1974). Historia De Chile (14th ed.). Editorial Universitaria. ISBN 956-11-1163-2. Pages 773–775.
  14. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "BBC-Chile".
  15. ↑ "Human and income poverty: developing countries". UNDP. اصل نسخو مان 12 February 2009 تي محفوظ ڪيل.
  16. ↑ "World Development Indicators". World Bank. 17 April 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 12 May 2012 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ ڪتاب: انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد چوٿون، ڇپيندڙ: سنڌي لئنگئيج اٿارٽي (ISBN: 978-969-9098-80-2) سال: 2012

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
    "https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=چلي&oldid=339116" تان ورتل